هنر گیوه دوزی یا گیوه‌ بافی

هنر گیوه دوزی یا گیوه‌ بافی

هنر گیوه دوزی یا گیوه‌ بافی

گیوه دوزی یا گیوه‌ بافی از صنایع دستی بسیار قدیمی سرزمین ایران است و مطابق مدارک تاریخی به دست آمده قدمت این صنعت به حدود ۱۰۰۰ سال قبل برمی‌گردد.
تاریخچه گیوه دوزی

گیوه را باید یكی از ارزشمند ترین و جالب ترین صنایع دستی روستایی ایران محسوب کرد. در مورد چگونگی پیدایش گیوه اطلاعاتی در دست نیست، نمی توان مدرکی در این مورد عرضه کرد. ولی مشخص است که از شروع به دنیا آمدن بشر، انسان نسبت به برطرف کردن احتیاجات خود در طبیعت، تلاش می کرد تا وسیله ای برای صدمه ندیدن پاهایش پیدا کند. درمورد تکامل صنعت گیوه بافی، اطلاعات اندکی در دست است.

«البلخی» تاریخ نویس معروف در سال 1105 میلادی می گوید که غندیجان (جمیله امروز) فارس در صنعت گیوه بافی معروف بوده و در سال 1340 میلادی (719 خورشیدی و 740 مه گردی) که مستوفی جغرافیانگار از آنجا دیدن نموده، می نویسد که حرفه گیوه بافی در اوج تکامل بوده است.

گیوه و روش ساخت

پاپوش یا پاافزاری است که از دو قسمت جوراب و زیره تشکیل شده است. بخش جوراب شکلی همانند جوراب های معمولی بدون ساق دارد و بنابراین، هم دارای رویه و هم کفی است. گیوه، نوعی از کفش یا پاپوش اصیل ایرانی است که در فصول گرم و خنک مصرف داشته است. اکنون تنها در برخی از شهرستان ها و روستاها از آن استفاده می شود. گیوه راست و چپ ندارد و به دلیل استفاده از نخ و بافتی پارچه ای، پا در آن عرق نمی کند.

جوراب گیوه از نخی به قطر یک میلیمتر و به رنگ سفید بافته می شود. انواع رنگی یا با نخ پلاستیکی نیز وجود دارد اما گیوه سنجان از نخ پنبه ای است. سوزنی که این رویه با آن بافته می شود به طول متوسط 10 سانتی متر و به قطر دو میلی متر است. این سوزن شبیه سوزن های جوال دوز است با این تفاوت که نوک آن انحنای کروی دارد. این مهم برای جلوگیری از صدمه زدن به نخ در حین دوختن است. نخ ها از جنس پنبه هستند و به رنگ های طوسی و مشکی نیز دیده می شوند.

جوراب را اغلب زنان این روستا در خانه هایشان می بافند و به مغازه ها می فروشند. مردان جوراب را پس از مرطوب کردن و کوبیدن برای شکل دهی اولیه، قالب بندی می کنند. قالب ها دو شکل کلی دارند و از جنس چوب هستند. قالب زیرین "زیرخُل" نام دارد که برای قالب بندی دوری کف است. قالب زبرین "خُل" نامیده می شود و برای شکل دهی به رویه است. بعد از نهادن زیرخل و خل، گوه ای به طول پنج سانتیمتر که از شاخه درخت تراشیده شده است مابین این دو قرار می گیرد.

از ابزاری سه کاره به نام "گاز کارکشی" برای کوبیدن گوه استفاده می شود. گاز کارکشی برای چکش کاری، میخ کشی و کشش جوراب استفاده می شود. به این ترتیب رویه و کفی جوراب تحت فشار قرار می گیرند و بعد از نیم ساعت شکل قالب به خود می گیرند. با گاز کارکشی که مانند انبردست است برای کشیدن دوری پاشنه در اطراف قالب زیرین استفاده می شود.

بعد از قالب بندی، آستری دور رویه که نواری بافته شده از نخ به عرض چهار سانتیمتر است، با سریشم به رویه چسبانده می شود و سپس دوخته می شود. نخ ها موم اندود می شوند. دلیل آن این است که به راحتی از تار و پود جوراب و نیز چرم ها عبور کند و البته پوششی برای عمر بیشتر گیوه در محیط نمناک و مرطوب است.
چسباندن آستر و دوخت آن برای دوام بیشتر جوراب است و به گونه ای در دورتادور رویه قرار می گیرد که هنگام پوشیدن گیوه تمام محیط کف پا در کنار آن قرار می گیرد.

برای خرید انواع گیوه و مشاهده مدل های مختلف گیوه اینجا را کلیک کنید .

..
ارسال نظر